محمد بن عبد الله بن عبيد الله بن محمود

96

تحفه خانى ( فارسى )

و ثالث ضعف گرده و مجارى بول پس جذب نمىكند مگر رقيق را و يا دفع نمىكند مگر رقيق را و رابع بسيار خوردن آب و خامس مزاج درو غايت برودت كه هر چه قوامى دارد از فضول منجمد مىشود آنچه رقيق است آن را ارسال مىكند و سادس انصراف ماده از مسالك مائيه است و سابع اندفاع رطوبات رقيقه است و ثانى از اقسام قوام غليظ است و سبب او كثرت اخلاط و عدم نضج است و ثالث معتدل ميان رقيق و غليظ است و سبب او نضج فاضل و ثالث از اقسام بول صفا و كدورتست و اين سه است اوّل كدر است و سبب او ارضيه مخالط ريحست با مائيه و ثانى صفاست و سبب او مقابل سبب كدورتست و ثالث معتدل بيان كدر و صافست و سبب او متوسط است ميان هر دو قسم رابع از اقسام بول رايحه اوست و اين شش است اول بول عديم الرايحه و قوت شامه احساس و عدم رايحه نمىكند و سبب او دو چيز است اوّل برد مزاج كه نافع از عفونت است و عدم حصول رايحه بدين سبب و ثانى فناى حرارت غريزى زيرا كه اوست موثر در رطوبات بدنى و بتاثير او رايحه حاصل مىشود و ثانى بوى بدست و سبب او دو چيز است اوّل قرحه باطنى و ثانى عفونت و ثالث بوى ترشى و سبب او نيز دو چيز است اول تاثير حرارت غريبى در اخلاط بارده بحسب جوهر و ثانى حرارت غريزى رابع از اقسام رايحه كه بحلاوت مايلست و سبب او غلبه خونست و خامس از اقسام بول بوى بد شديد است و سبب او بسيارى صفراست و سادس بوى بد شديد كه ناشى از حموضت مىشود و سبب او كثرت سوداست و قسم ديگر از اقسام بول زبد و كف بول است او نيز بلون دالّست بر احوال مىكند همچنانكه بالوان سابقه در ذات بول دلالت بر احوال كرد زيرا كه اگر كف بول زرد است دلالت بر يرقان اصفر در حاضر مىكند و اگر سياهست دلالت بر